03 2016

ERTA TURMUSH KELTIRAR TASHVISH

Bo'limlar: Yangiliklar, Jamiyat

Oila inson tugilib, voyaga yetadigan muqaddas makon, farzandlarning unib-osadigan bostoni. Oila - ikki yoshning nikohga kirishishidan boshlanadi

Noila endigina 15 yoshda. Balogat ostonasida turgan qizning hali oqishga kirib yetuk mutaxassic bolaman degan niyatlari bor edi. Oq qorani bilmagan, anglamagan qizaloqqa sovchilar kela boshladi. Oyisi Inobat opaning aytishicha, ular yaxshi oila, kuyov bolmish toparmon tutarmon ekan. Mahalla maslahatchisi, qoni qoshnilarning aytganlariga parvo qilmagan er-xotin bir oy ichida toyni otkazib yuborishdi. Rozgor yumushlarini eplay olmagan qiz oqishga kirish niyatidan voz kechdi.

Bir kuni sinfdosh dugonalar bayram munosabati bilan yigiladigan bolishdi. Hali kongli bola bolgan, yoshliq zavqi uni tark etib ulgurmagan qiz otirishga bordi. Qaynonasiga aytib ketib atigi yarim soatda otirishdan qaytgan kelin bu haqida eriga aytmaganligi uchun undak dakki eshitdi. Oradan 5 oy otib, uning homilasi nobud bolganligi haqidagi xabar kelinchakni butunlay esankiratib qoydi. Hayotdan, turmushidan batamom sovugan erta turmush oqibatida baxtsiz bolgan qizaloq-ku hali gor. Ammo oz farzandining taqdiriga befarq qaragan ota-ona, keng uyimga kelin tushiraman, nabiralarimningi rohati koraman degan qaynona va qaynota yoshi kattalarning nojoya qarori bir inson taqdiriga nisbatan qilingan jinoyat bilan teng emasmi?

Oila kodeksining 15-moddasiga binoan nikoh yoshi erkaklar uchun on sakkiz yosh, ayollar uchun on yetti yosh etib belgilangan. Ammo ba'zi ota-onalar farzandining baxtidan kora, ozlarining orzu-havaslarini ustun qoyib, qizlarini erta turmushga berib, ogillarini esa barvaqt uylantirmoqdalar. Dabdabali toy qilishni kozlagan ayrim ota onalar oz farzandi qongliga quloq solishsa, nur ustiga nur bolar edi. Lekin osha hoyu havasga berilgan ota-onalar nabiralarining jiddiy nuqson bilan tugilishiga, buning oqibatida, ogillari yoki qizlarining bir umr nogiron bolasiga termulib otishiga yoxud kop otmay ajrashib, yuz kormaslik darajasigacha yetishlariga zamin yaratayotganlarini xayollariga ham keltirishmaydi. Vaholanki, nikoh yoshiga yetmagan qiz va yigit farzand korishga toliq tayyor bolmaydi. Erta turmush qurishning mevasi sanalgan godaklar esa aksariyat hollarda nogiron tugilishi fan va tibbiyotda qayta-qayta isbotlangan.

Shuning uchun otgan yili bunday salbiy holatlarga huquqiy jihatdan chek qoyildi. Aniqrogi, 2013 yil 30 apreldagi"Ozbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga ozgartish va qoshimchalar kiritish togrisidagi Qonunga kora, qizlarni erta turmushga berish, yigitlarni barvaqt uylantirganlik uchun ma'muriy va jinoiy javobgarlik belgilandi. Mazkur yangilikka muvofiq, Ma'muriy javobgarlik togrisidagi kodeksga 473-modda kiritildi. Shunga binoan, nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishish eng kam oylik ish haqining besh baravaridan on baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boladi.

Ota-ona yoki ularning ornini bosuvchi shaxslar tomonidan nikoh yoshiga yetmagan shaxsni erga berish yoxud uylantirish eng kam oylik ish haqining yetti baravaridan on besh baravarigacha, nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh tuzishga doir diniy marosimni amalga oshirish eng kam oylik ish haqining on baravaridan yigirma baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boladi.

Umuman olganda, gap bu borada ma'muriy va jinoiy javobgarlik belgilangani yoki jazoning ogir yoxud yengilligida emas, balki osha huquqbuzarlik va jinoyatning qanday tuzatib bolmas darajadagi ayanchli oqibatlarga olib kelishini teran anglab yetishda. Zero, oila mustahkamligi nikohning qonuniyligi, ota-onaning mas'uliyati, qolaversa, farzandlarning har jihatdan soglom va barkamol insonlar etib tarbiyalanishiga bogliq.

 Abdurauf Fitrat "Oila kitobida oila qurish bosagasidagi yoshlar tort narsaga: mol, nasab, husn va imon-u e'tiqodga e'tibor qaratishlari zarurligini ta'kidlaydi. Bu orinda :

"mol rozgor tebratish uchunetarli mablagning bolishi;

"nasab nasliy kasalliklarning bolmasligi va ijtimoiy mavqe, saviyadagi tenglikka tayanish;

"husn er-xotinning ozaro mos bolishi;

"imon ma'naviy pok va axloqli bolishni anglatadi.

Oila qurishga choglanayotgan er-kak va ayol ana shu tort masalada mos tushishi va shundagina ularning turmushi baxtli, nasli pok bolishi uqtiriladi.

 Darhaqiqat, farzand ota-onaning koz quvonchi, hayot shamchirogini yoquvchi, avlodlari davomchisi hisoblanadi. Shu sabab har bir ota-ona bolasining baxtli, saodatli bolishi, hayoti mazmunli otishini oylaydi va shu yoldaelib-yuguradi. Ammo ba'zi ota-onalar ozlari bilib-bilmay farzandlari hayotiga rahna solib, ularning sogligi va ruhiy holati yomonlashishiga sabab boladilar. Jumladan, hali oila qurishga tayyor bolmagan yigit va qizni turmush qurishga majburlash ortidan turli kongilsizliklar kelib chiqadiki, bu haqida quyida toxtalib otamiz.

Mutaxassislarning fikricha, yigit-qizlarning turmush qurishyoshi oila mustahkamligiga ta'sirkorsatuvchi asosiy omillardan biridir. Afsuski, ayrim ota-onalar kopincha farzandining kelajak taqdiri, baxt-saodati haqida oylamay, hali balogat yoshigaetmagan qizini uzatish yoki qarindoshimning qizi begona bolmasin, deb ogil uylantirish taraddudiga tushadi. Buning oqibatida qizlarni on olti, hatto undan kichik yoshda turmushga uzatib yuborish hollari uchrab turadi. Ammo bu kop hollarda bolgusi onaning salomatligi va ruhiyatiga, qolaversa, yosh oilaning mustahkamligi, tugilajak farzandning soglomligiga salbiy ta'sir korsatadi.

Mutaxassislar tomonidan aniqlanishicha, 16-18 yoshlarda ona bolish bir qator muammolarni keltirib chiqaradi. Ya'ni, homiladorlik va tugruqlar jismonan ogirroq kechishidan tashqari, bolani parvarishlash, unga ruhan moslasha olmaslik kuzatiladi. Kop hollarda qizlarning 15-17 yoshdagi homiladorligi, ongli ravishda tayyor bolmasdan turib, astoydil istalgan homiladorlik bolmaydi. Bola tugilishi bilan oilaviy muammolar ham paydo boladi. Bu yoshdagi qiz farzandidan kora koproq dugonalariga qiziquvchan boladi. Binobarin, erta homiladorlik yosh ona hamda bolajak farzand uchun har tomonlama xavflidir.

Nikoh qurish eng birinchi navbatda farzand korishdek murakkab fiziologik jarayonlar bilan aloqador bolgani sabab juda erta turmush qurish bepushtlik, bolaning oy-kunietmay tugilishiga, shuningdek, homila notogri rivojlanishiga sabab bolishi mumkin. Ilmiy ma'lumotlarga kora, qizlar va yigitlar deyarli 20 yoshdan keyingina anatomik va fiziologik jihatdan butunlay kamolotgaetadilar (bu hozirgi holat, avvallari boshqacha bolgan). Tibbiy jihatdan 17 yoshli qizlarga ta'rif beradigan bolsak, ularda fiziologik rivojlanish oxirigaetmagan va tos suyaklari hali rivojlanish bosqichida boladi. Shu davrda homiladorlik roy bersa, homila rivojlanishi, tugruq jarayoni juda ogir otadi. Bola chala, vazni kam, nuqsonlar bilan tugilishi mumkin. Shuningdek, bola soglom tugilgan taqdirda ham uni parvarishlash ogirlik qiladi.

Ayol qancha yosh bolsa, homiladorlik davridayoq turli patologiyalar, jumladan, kamqonlik, kuchli toksikoz, yoldoshetishmovchiligi, suyaklar tizimida salbiy ozgarishlar kop uchrashi kuzatiladi.

Erta tugruq ostonasidagi kelin quyidagi salbiy holatlarga, qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin:

homilaning erta tushish xavfi;

ayol organizmida barqarorlashmagan gormonal holatning yuzaga kelishi;

noturgun asab tizimi asoratlari;

toksikoz ogir kechishi;

ekstragenital kasalliklarning avjiga chiqishi (buyrak, endokrin kasalliklar, kamqonlik);

gipertenziv holatlar (qon bosimining ozgaruvchanligi) paydo bolishi ehtimoli kuchayadi;

homila suvining ortishi yoki kamayishi;

tugruq davrida, tugruq faoliyatida sustlik koproq uchraydi va uni davolashda medikamentlar hamda jarrohlik usullaridan foydalanish koproq talab etiladi (bunday asoratlar yosh onalar orasida olim holatining oshishiga sabab bolishi mumkin);

keyinchalik vaznning ortib ketishi;

bachadon boyni saratoni, yurak-qon tomir kasalliklariga chalinish ehtimoli ortadi.

Yuqorida erta turmushning tibbiy zararlari haqida fikr yuritildi. Bundan tashqari, buning ruhiy, ma'naviy zararlari ham borki, bular katta hayotga endi qadam qoyayotgan yoshlarning hayotdan bezib qolishiga, eng achinarlisi, oilalarning buzilishiga sabab boladi.

Farzandimiz bizning baxtu kamolimiz, kelajak avlodimiz davomchilari. Soglom onadan soglom farzand dunyoga keladi. Kelajak avlodning salomatligi oilaviy xotirjamlikning asosi.

Soglom farzand soglom onadan dunyoga keladi. Yoshlarda soglom va ahil oila qurish, soglom turmush tarzini qaror toptirishga intilishni ragbatlantirishdek ezgu ishlar zamirida, avvalo, barkamol avlodni voyagaetkazishdek ezgu maqsad mujassamdir. Zero, muhtaram Prezidentimiz aytganlariday: "Oila soglom ekan jamiyat mustahkam, jamiyat mustahkam ekan mamlakat barqarordir!

M. Yoqubova
dle 10.2

O'xshash yangiliklar:

Noqonuniy ish keltirar tashvish (litsenziyasiz faoliyat korsatayotgan avtomobil haydovchilariga nisbatan korilayotgan choralar togrisida)

Noqonuniy ish  keltirar tashvish (litsenziyasiz faoliyat korsatayotgan avtomobil haydovchilariga nisbatan korilayotgan choralar togrisida)
Bugungi kunda transport vositalari kopayib, aholiga transport xizmati korsatish sifati tobora yaxshilanayapti. Ammo, aholiga transport xizmati korsatishni ixtiyor etgan ayrim tadbirkorlar

Matbuot anjumani soglom ona va soglom bola tamoyilini qaror topshirishga bagishlandi

Matbuot anjumani soglom ona va soglom bola tamoyilini qaror topshirishga bagishlandi
2015 yil 15 iyul kuni viloyat hokimligida "Soglom ona soglom farzand tamoyiliga muvofiq oila salomatligini, onalik va bolalikni muhofaza qilish tizimini yanada takomillashtirish, oilada tibbiy

Avval sevishgan edi, endi ajrashishganmi?..

Avval sevishgan edi, endi ajrashishganmi?..
Eshitdingizmi, qoshnimiz Anziratxonning kelini koch-koronini olib ketganmish. Ie, bu nima deganingiz, Faridaxon, hali kelinchakning chillasi ham chiqqani yoq-ku, nega ketadi? dedi
Hozircha fikrlar bildirilmadi. Siz birinchi bo'lishingiz mumkin!

Fikr qo'shish!

Ismingiz:
E-Mail:
Maxfiy so'z:
Maxfiy so'zni kiriting: